മേഘാലയയിലെ ഈസ്റ്റ് ജയന്തിയ ഹിൽസ് ജില്ലയിലെ അനധികൃത Rat- Hole ഖനിയിലെ മാരകമായ സ്ഫോടന ത്തിൽ 27 ഖനിത്തൊഴിലാളികൾ കൊല്ലപ്പെടുകയും നിരവധി പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.വടക്കു കിഴക്കൻ സംസ്ഥാനത്തെx അനധികൃത ഖനനത്തിന്റെ പ്രശ്നത്തിലെക്ക് ഈ ദുരന്തം വീണ്ടും വെളിച്ചം വീശി.
കിഴക്കൻ ജയന്തിയ ഹിൽസിന്റെ ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ ഖ്ലീഹ്രിയത്തിൽ നിന്ന് 22 Km അകലെയുള്ള തങ്സ്കോ പ്രദേശത്തെ മൈൻസിൻഗട്ട് ഗ്രാമത്തിലായിരുന്നു സംഭവം.

കൽക്കരി ഖനിയിലെ 2 കിണറുകളിൽ 70തൊഴിലാളികൾ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്നതായി സംശയിക്കുന്നതിനാൽ ദേശീയ ദുരന്ത നിവാരണ സേനയ്ക്കും സംസ്ഥാന ദുരന്ത സേനയ് ക്കും വൈകി മാത്രമേ എത്തിച്ചേരാൻ കഴിഞ്ഞുള്ളൂ. 

അസം,മേഘാലയ,നേപ്പാൾ എന്നിവിടങ്ങളിലെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരാണ് കൊല്ലപ്പെട്ട തൊഴിലാളികൾ.  ഖനികളിലെ മണ്ണിടിച്ചിൽ(ഉപരിതലത്തിലെ വെള്ളം മൂലം)  തടസ്സപ്പെട്ടു.100 മീറ്റർ ആഴമുള്ള കേന്ദ്ര കുഴിയിൽ നിന്ന് നിരവധി ടണലുകൾ ഉണാക്കിയിരുന്നു. 

സ്ഫോടനം നടന്ന സ്ഥലത്ത് നാല് Rat-hole കുഴികളുണ്ടായി രുന്നു.മറ്റ് കുഴികളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നവരെ അറിയിക്കാതെ ആരോ അടുത്തുള്ള കുഴിയിൽ ഡൈനാമൈറ്റ് പൊട്ടിച്ചു. സ്ഫോടനത്തിൽ തീപിടിച്ച മീഥെയ്ൻ വാതകത്തെ പറ്റി  ഖനിയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നവർക്ക് അറിയില്ലായിരുന്നു. ശൂന്യമായ ഒരു ഖനിയിലാണ് ഡൈനാമൈറ്റ് സ്ഫോടനം നടന്നതെങ്കിലും മീഥെയ്ൻ വാതകം പൊട്ടിത്തെറിച്ചതാണ് നാശം വിതച്ചത് 

കിഴക്കൻ ജയന്തിയാ ഹിൽസ് ജില്ലയിലുടനീളമുള്ള 360 ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഏകദേശം 25,000 അനധികൃത കൽക്കരി ഖനികൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടെന്ന്  കണക്കാക്കുന്നു.ഈ  Rat- Hole ക്ലസ്റ്ററുകളിൽ ഓരോന്നിലും ഏകദേശം 9 ടൺ കൽക്കരി ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. 

2022 മെയ് 23 ന് മേഘാലയ ഹൈക്കോടതിയിൽ സമർപ്പിച്ച പ്രാഥമിക റിപ്പോർട്ടിൽ,മേഘാലയ മിനറൽസ്(അനധികൃത ഖനനം തടയൽ,ഗതാഗതം,സംഭരണം)നിയമങ്ങൾ,2022 വിജ്ഞാപനം ചെയ്തതൊഴികെ,സുപ്രീംകോടതിയും ദേശീയ ഹരിത ട്രൈബ്യൂണലും പുറപ്പെടുവിച്ച നിർദ്ദേശങ്ങളൊന്നും ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരികൾ പാലിച്ചിട്ടില്ല.2022 മുതൽ,ചില മാറ്റങ്ങളോടെ സംസ്ഥാനത്ത് അനധികൃത ഖനനം തുടരുന്ന തിനാൽ വലിയ മാറ്റമൊന്നും വന്നിട്ടില്ല.

പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ മേഘാലയയിലെ ഏതാനും ഭാഗങ്ങളിൽ Rat- Hole ഖനനം നടക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും,1970 കളിൽ ഖാസി കുന്നുകളിൽ കൽക്കരിയുടെ വാണിജ്യ ഖനനം ആരംഭിച്ചു.1973ൽ കൽക്കരി ഖനികൾ ദേശസാൽക്കരിച്ചു. പുതുതായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട മേഘാലയ സംസ്ഥാനം, കൽക്കരി ഖനനം ദേശസാൽക്കരിക്കരുതെന്ന് കേന്ദ്ര സർക്കാരിനെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി.കാലക്രമേണ,മേഘാലയ സർക്കാർ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ ആറാം ഷെഡ്യൂൾ പ്രയോഗിക്കുകയും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഗോത്ര സ്ഥാപനങ്ങ ളും ആചാരപരമായ നിയമങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് ഭൂമിയുടെയും ധാതുക്കളുടെയും ഉടമസ്ഥാവകാശം ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു.

1990-കളോടെ,Rat-Hole ഖനനം വ്യാപകമായിത്തീർന്നു.ഇത് ആറാം ഷെഡ്യൂൾ പ്രകാരം സംസ്ഥാനം സംരക്ഷണം തേടിയ പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ പാരിസ്ഥിതിക നാശത്തിലേക്ക് നയിച്ചു.

1997ൽ മേഘാലയ സംസ്ഥാന മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ് 'ജയന്തിയാ ഹിൽസ് ജില്ലയിലെ കൽക്കരി ഖനനത്തിന്റെ പാരിസ്ഥിതിക ആഘാതം'റിപ്പോർട്ടിലെ  ശുപാർശകൾ ഒരിക്കലും നടപ്പാക്കപ്പെട്ടില്ല.

സംസ്ഥാനത്തെ അനധികൃത കൽക്കരി ഖനനത്തിന്റെ വ്യാപ്തി അന്വേഷിക്കാൻ മുൻ ജസ്റ്റിസ് കട്ടകെയെ നിയമിച്ച പ്പോൾ,മേഘാലയയിലെ നദികളുടെ നിരവധി ഭാഗങ്ങൾ Acidic Mining Drainage കാരണം മലിനമായതായി കണ്ടെത്തി. അസമിലെ ജയന്തിയ കുന്നുകൾക്ക് താഴെയായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നീപ്കോ നടത്തുന്ന ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി ക്ക് പോലും വെള്ളത്തിൽ നിന്നുള്ള അസിഡിറ്റി മൂലം ടർബൈനു കളും പൈപ്പുകളും നഷ്ടപ്പെട്ടു.2019 ൽ അതിന്റെ തകർച്ചയി ലേക്ക് നയിക്കുകയും നാല് പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും നാശ നഷ്ടങ്ങൾ വരുത്തുകയും ചെയ്തു.

മേഘാലയയിൽ 56 കോടി ടൺ കൽക്കരി ശേഖരമുള്ളതി നാൽ, കട്ടകെ കമ്മീഷന്റെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും നിരവധി റിപ്പോർട്ടുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചതുപോലെ അനധികൃതമായി ഖനനം സംസ്ഥാന ഖജനാവിന് വലിയ നഷ്ടമുണ്ടാക്കുന്നു. ആറാം ഷെഡ്യൂൾ പ്രകാരം ഭൂമിയുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി ഖനന നിയന്ത്രണ നിയമങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം.ആറാം ഷെഡ്യൂൾ പ്രദേശങ്ങളിൽ താമസിക്കുകയും ജോലി ചെയ്യു കയും ചെയ്യുന്ന ആളുകൾക്കും ശുദ്ധമായ വെള്ളത്തിനും മെച്ചപ്പെട്ട തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങൾക്കും അവകാശമുണ്ട്. മേഘാലയയിലെ കൽക്കരി ഖനിത്തൊഴിലാളികളുടെ കാര്യ ത്തിൽ,ഇവ നഗ്നമായി ലംഘിക്കപ്പെടുന്നു.അതേസമയം  ഭൂമിയും നദികളും പോലുള്ള പൊതുസ്വത്ത് നഷ്ടപ്പെടുന്നു.

വടക്കു കിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ പരിസ്ഥിതി തകർച്ച യിൽ അനധികൃത ഖനനം(Rat- Hole)നിർണ്ണായകമാണ്. അതിലെ ദുരന്തങ്ങളും ഭയാനകമായി തുടരുന്നു